ബി.സി. 524 പേർഷ്യൻ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന കാംബൈസസ് രണ്ടാമൻ തന്റെ സാമ്രാജ്യം വിപുലീകരിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടത് ഈജിപ്റ്റിനെയായിരുന്നു. ഈജിപ്റ്റിന്റെ തലസ്ഥാനമായ മെംഫിസ് കീഴടക്കിയ ശേഷം, അദ്ദേഹം തന്റെ സൈന്യത്തെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് അയച്ചു, ഈജിപ്ഷ്യൻ മരുഭൂമിയിലെ സിവ ഒയാസിസിലുള്ള (Siwa Oasis) അമൺ ദേവന്റെ ക്ഷേത്രം നശിപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ദൗത്യം. അതിനായി ഏകദേശം 50,000 പേരുള്ള ഒരു വമ്പൻ സൈന്യത്തെ അദ്ദേഹം മരുഭൂമിയിലേക്ക് യാത്രയാക്കി. എന്നാൽ ആ സൈന്യം ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തിയില്ല, വഴിയിൽ എവിടെയോ അവർ അപ്രത്യക്ഷരായി. (Lost Army of Cambyses)
ഗ്രീക്ക് ചരിത്രകാരനായ ഹെറോഡോട്ടസ് ആണ് ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി ലോകത്തോട് പറയുന്നത്. സൈന്യം മരുഭൂമിയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് എത്തിയപ്പോൾ പെട്ടെന്നുണ്ടായ ശക്തമായ മണൽക്കാറ്റ് അവരെ വിഴുങ്ങിയെന്നാണ് അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തിയത്. ആയിരക്കണക്കിന് സൈനികരും ആയുധങ്ങളും കുതിരകളും എല്ലാം മണലിനടിയിൽ കുഴിച്ചുമൂടപ്പെട്ടു. ആരും രക്ഷപ്പെട്ടില്ല, ആരും തിരികെ വന്നതുമില്ല. നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഈ കഥ വെറുമൊരു പുരാണമാണോ അതോ യാഥാർത്ഥ്യമാണോ എന്ന തർക്കം ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.
കഴിഞ്ഞ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ പല ഗവേഷകരും ഈ സൈന്യത്തെ തേടി മരുഭൂമിയിൽ തിരച്ചിൽ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചിലർ വാദിക്കുന്നത് കാംബൈസസ് താൻ തോൽക്കുമെന്ന് ഉറപ്പായപ്പോൾ സൈന്യത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചതാണെന്നാണ്. എന്നാൽ 2009-ൽ നടന്ന ചില ഗവേഷണങ്ങൾ ഇതിനെ പുതിയ തലത്തിലെത്തിച്ചു. മരുഭൂമിയിൽ നിന്ന് അസ്ഥികൂടങ്ങളും ആയുധങ്ങളും ലഭിച്ചതായി ചിലർ അവകാശപ്പെട്ടു. പക്ഷേ, ശാസ്ത്രീയമായി അവ കാംബൈസസിന്റെ സൈന്യത്തിന്റേതാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കാൻ സാധിച്ചിട്ടില്ല.
എന്തുകൊണ്ട് ഇത്രയും വലിയൊരു സൈന്യം യാതൊരു അടയാളങ്ങളും ബാക്കിവെക്കാതെ ഇല്ലാതായി? മരുഭൂമിയുടെ ക്രൂരതയാണോ അതോ ചക്രവർത്തിയുടെ അമിതഭാരം മൂലമുള്ള പരാജയമാണോ ഇതിന് പിന്നിൽ? ഹെറോഡോട്ടസ് പറഞ്ഞത് പോലെ ശരിക്കും ഒരു മണൽക്കാറ്റ് മാത്രമാണോ ഇത്രയും വലിയൊരു വിനാശത്തിന് കാരണമായത്? ഉത്തരമില്ലാത്ത ഒരുപാട് ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്നും ഈ മരുഭൂമിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിൽക്കുന്നു.
ഇന്നും ആ സൈന്യം മരുഭൂമിയിലെവിടെയോ മണലിനടിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടപ്പുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവരാണ് അധികവും. കിലോമീറ്ററുകളോളം പരന്നുകിടക്കുന്ന സഹാറ മരുഭൂമിയിൽ ഇന്നും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വലിയൊരു രഹസ്യമാണിത്. 2,500 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവും ആ സൈന്യത്തിന്റെ അന്ത്യം ഒരു വലിയ ചോദ്യചിഹ്നമായി തുടരുന്നു.
Summary: The ‘Lost Army of Cambyses’ refers to the mysterious disappearance of 50,000 Persian soldiers sent by King Cambyses II in 524 BC to destroy the Temple of Ammon in the Siwa Oasis. According to the historian Herodotus, the entire army was swallowed by a massive sandstorm in the Egyptian desert, leaving no trace behind. Despite centuries of archaeological search, no definitive physical evidence has been discovered, leaving the fate of the lost army a haunting historical enigma 2,500 years later.
