നികുതി എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു ചെറിയ അസ്വസ്ഥത വരാറുണ്ട്. എന്നാൽ പുരാതന റോമിൽ ചക്രവർത്തി ഏർപ്പെടുത്തിയ ഒരു നികുതിയെക്കുറിച്ച് കേട്ടാൽ, നിങ്ങൾ സത്യമായും ഒന്ന് അമ്പരന്നുപോകും. ഒരു വലിയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഖജനാവ് നിറയ്ക്കാൻ റോമൻ ഭരണാധികാരികൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത മാർഗ്ഗം മറ്റൊന്നുമല്ല, സാക്ഷാൽ ‘മൂത്രം’ ആയിരുന്നു! (Ancient Roman Urine Tax)
എന്തായിരുന്നു ഈ ‘മൂത്ര നികുതി’?
പുരാതന റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിൽ മൂത്രം വെറും മാലിന്യമായിരുന്നില്ല, അതൊരു വലിയ ബിസിനസ്സ് ആയിരുന്നു. അന്നത്തെ കാലത്ത് വസ്ത്രങ്ങൾ വെളുപ്പിക്കാനും അലക്കാനും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പ്രധാന വസ്തുവായിരുന്നു മനുഷ്യമൂത്രം! ഇതിലെ അമോണിയയുടെ അംശം വസ്ത്രങ്ങളിലെ കറയും അഴുക്കും നീക്കം ചെയ്യാൻ അദ്ഭുതകരമാംവിധം സഹായിച്ചിരുന്നു. ഈ സാധ്യത തിരിച്ചറിഞ്ഞ ചക്രവർത്തി വെസ്പാസിയൻ, പൊതു ശൗചാലയങ്ങളിൽ നിന്ന് ശേഖരിക്കുന്ന മൂത്രത്തിന് നികുതി ഏർപ്പെടുത്തി. ഇതിനെയാണ് ‘വെക്ടിഗൽ യൂറിനേ’ (Vectigal urinae) എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്.
മകന്റെ ചോദ്യവും ചക്രവർത്തിയുടെ മറുപടിയും
ഈ നികുതി ഏർപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ വെസ്പാസിയന്റെ മകൻ ടൈറ്റസ് അതീവ ദേഷ്യത്തിലായിരുന്നു. അഴുക്കുപിടിച്ച ഒന്നിൽ നിന്ന് പണം പിരിക്കുന്നത് ഭരണാധികാരിക്ക് ചേർന്നതാണോ എന്ന് ടൈറ്റസ് പിതാവിനോട് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ വെസ്പാസിയൻ ചെയ്തത് വളരെ രസകരമായ ഒരു കാര്യമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന സ്വർണ്ണനാണയം മകന്റെ മൂക്കിനടുത്ത് പിടിച്ച് ചോദിച്ചു: “ഇതിന് മണക്കുന്നുണ്ടോ?”. ടൈറ്റസ് ഇല്ലെന്ന് മറുപടി നൽകിയപ്പോൾ വെസ്പാസിയൻ പറഞ്ഞു: “പക്ഷേ, ഈ നാണയം വന്നത് മൂത്രത്തിൽ നിന്നാണ്!”. ചരിത്രത്തിൽ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്ന “പണത്തിന് മണമില്ല” (Money does not smell) എന്ന പ്രയോഗം അങ്ങനെ പിറവിയെടുത്തു.
അവിസ്മരണീയമായ ആ പൈതൃകം
ഈ നികുതി പിരിവ് റോമൻ നഗരത്തിന്റെ ശുചിത്വത്തെ വലിയ രീതിയിൽ സഹായിച്ചു. പൊതു ശൗചാലയങ്ങൾ കൂടുതൽ വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കാൻ ഈ പണം വിനിയോഗിച്ചു. ഇന്നും ഇറ്റലിയിലെ പൊതുശൗചാലയങ്ങളെ വെസ്പാസിയന്റെ പേര് അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിൽ ‘വെസ്പാസിനോ’ (Vespasino) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. വെറുക്കപ്പെട്ട ഒരു വസ്തുവിനെ ലാഭകരമായ ഒരു വരുമാന മാർഗ്ഗമാക്കി മാറ്റിയ ആ റോമൻ തന്ത്രം, ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ അധ്യായങ്ങളിൽ ഒന്നായി തുടരുന്നു.
Summary: The ancient Roman Empire historicized one of the oddest financial levies known as the “urine tax” or Vectigal urinae, introduced by Emperor Vespasian to replenish the state treasury. Urine was a valuable commercial commodity in Rome, utilized heavily for bleaching clothes and tanning leather due to its high ammonia content. When his son Titus protested against collecting revenue from such a filthy source, Vespasian famously held a gold coin to his nose, coining the immortal phrase “Money does not smell,” a legacy that lives on today.
