പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ യൂറോപ്പ്. ഒരു കച്ചേരി നടക്കുന്നു. വേദിയിൽ പിയാനോയുടെ മുന്നിലിരുന്ന് വിരലുകൾ ചലിപ്പിക്കുന്നത് ഹംഗേറിയൻ സംഗീതജ്ഞൻ ഫ്രാൻസ് ലിസ്റ്റ് (Franz Liszt) ആണ്. അദ്ദേഹം പിയാനോയിൽ സ്പർശിക്കുന്നത് പോലും ആരാധകർക്ക് ഒരു അത്ഭുതമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം സംഗീതം അവസാനിപ്പിച്ച് എഴുന്നേൽക്കുമ്പോൾ, കാണികൾ ഭ്രാന്തുപിടിച്ചതുപോലെ പെരുമാറുന്നു, ആരാധകർ വേദിയുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടിയെത്തുകയും, അദ്ദേഹം ധരിച്ച കയ്യുറകൾ പോലും കീറിയെടുത്ത് സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഭ്രാന്തമായ ആരാധനയെ ചരിത്രകാരന്മാർ വിളിച്ച പേരാണ് ‘ലിസ്റ്റ് മാനിയ’ (Lisztomania).
എന്താണ് ഈ ‘ലിസ്റ്റ് മാനിയ’?
1841-ൽ ബെർലിനിൽ വെച്ചാണ് ഈ പേര് ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചത്. ഫ്രാൻസ് ലിസ്റ്റിന്റെ സംഗീത പ്രകടനം കാണുന്ന ആരാധകർക്കിടയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന അസാധാരണമായ പെരുമാറ്റത്തെയാണ് ഈ പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അക്കാലത്ത് വലിയൊരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾ, ലിസ്റ്റിന്റെ സംഗീതത്തിൽ അമിതമായി ആകൃഷ്ടരായിരുന്നു. അദ്ദേഹം കച്ചേരി കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ പോലും ആരാധകർ അടിച്ചെടുത്ത് കൊണ്ടുപോകുന്ന അവസ്ഥയായിരുന്നു.
ആരാധകരുടെ അതിരുകടന്ന പെരുമാറ്റം
ലിസ്റ്റിന്റെ ആരാധകർ അന്ന് ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ കേട്ടാൽ ഇന്നത്തെ തലമുറ പോലും അത്ഭുതപ്പെടും:
സ്മാരകങ്ങൾ: ലിസ്റ്റ് ഉപയോഗിച്ച കാപ്പിപ്പൊടി പാത്രങ്ങൾ പോലും ആരാധകർ വിശുദ്ധ വസ്തുക്കളെപ്പോലെ സൂക്ഷിച്ചു.
കയ്യുറകൾ: അദ്ദേഹം ധരിക്കുന്ന കയ്യുറകൾ തട്ടിയെടുത്ത് പല കഷ്ണങ്ങളാക്കി ആഭരണങ്ങൾ പോലെ അവർ ധരിച്ചിരുന്നു.
ഭ്രാന്തമായ ആവേശം: അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിയാനോ വായന കേൾക്കുമ്പോൾ ആരാധകർ ബോധരഹിതരായി വീഴുകയും, കച്ചേരി സ്ഥലത്ത് വലിയ ബഹളങ്ങൾ ഉണ്ടാവുകയും പതിവായിരുന്നു.
എന്തിനായിരുന്നു ഇത്രയും ആവേശം?
ഇന്നത്തെ റോക്ക് സ്റ്റാറുകളെപ്പോലെയായിരുന്നു ഫ്രാൻസ് ലിസ്റ്റ് അക്കാലത്ത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൗന്ദര്യവും, ഗൗരവമേറിയ വായനാശൈലിയും, വേദിക്കുള്ളിലെ നാടകീയതയും കാണികളെ വല്ലാതെ ആകർഷിച്ചു. അക്കാലത്ത് സെലിബ്രിറ്റികൾക്ക് ഇന്നത്തെപ്പോലെ മീഡിയാ കവറേജ് ഇല്ലാതിരുന്നതുകൊണ്ട് തന്നെ, അദ്ദേഹത്തെ നേരിൽ കാണുന്നതിനും സ്പർശിക്കുന്നതിനും ആരാധകർ വലിയ ആവേശം കാണിച്ചു. സംഗീതത്തെ വെറുമൊരു കല എന്നതിലുപരി ഒരു വികാരമായി മാറ്റാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു.
‘ലിസ്റ്റ് മാനിയ’ എന്നത് വെറുമൊരു ഭ്രാന്തായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ആരാധനയുടെയും കൗതുകത്തിന്റെയും ഒരു പുതിയ ചരിത്രം കുറിച്ച സംഭവമായിരുന്നു. ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായാണ് ഒരു കലാകാരൻ ഇത്രത്തോളം സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നത്. ഇന്നും നാം കാണുന്ന വലിയ സംഗീത കച്ചേരികളിലെയും ഫാൻ മീറ്റുകളിലെയും ആവേശം നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഒരു ചെറിയ തുടക്കമായി ലിസ്റ്റ് മാനിയയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
Summary: ‘Lisztomania’ refers to the intense, fanatical frenzy surrounding the Hungarian composer and pianist Franz Liszt in the 1840s. European audiences, particularly women, were so captivated by his charismatic performances that they engaged in hysterical behavior—fighting over his discarded belongings, keeping his discarded cigar butts as mementos, and even tearing his gloves into scraps. This historical phenomenon is widely regarded as the first instance of ‘celebrity fandom’ in modern history, showcasing how art and charisma can ignite collective mass enthusiasm.
