ഇൻഡോർ: മധ്യപ്രദേശിലെ ധാറിലുള്ള തർക്കമന്ദിരമായ ഭോജ്ശാലാ ടെമ്പിൾ-കമാൽ മൗല മസ്ജിദ് സമുച്ചയം ക്ഷേത്രമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി വെള്ളിയാഴ്ച വിധി പ്രസ്താവിച്ചു (Bhojshala Kamal Maula Mosque Case). ഹിന്ദു ഹർജിക്കാരുടെ വാദങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചാണ് ജസ്റ്റിസ് വിജയ് കുമാർ ശുക്ല, ജസ്റ്റിസ് അലോക് അവസ്തി എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിന്റെ നിർണായക ഉത്തരവ്. ഈ സ്ഥലത്ത് ഹിന്ദു ആരാധനകൾ ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി നിലച്ചിട്ടില്ലെന്നും പരമാര രാജവംശത്തിലെ ഭോജ രാജാവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംസ്കൃത പഠന കേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇതെന്നും ചരിത്രരേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നതായി കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
വാഗ്ദേവി (സരസ്വതി ദേവി) പ്രതിഷ്ഠയായ ക്ഷേത്രമായാണ് ഹിന്ദുക്കൾ ഈ സമുച്ചയത്തെ കാണുന്നത്. എന്നാൽ മുസ്ലിം വിഭാഗം ഇതിനെ കമാൽ മൗല മസ്ജിദായി അടയാളപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ജൈന സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ള ഹർജിക്കാർ ഇത് മധ്യകാല ജൈന ക്ഷേത്രവും ഗുരുകുലവുമാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. 2003-ലെ എഎസ്ഐ (ASI) ക്രമീകരണപ്രകാരം ചൊവ്വാഴ്ചകളിൽ ഹിന്ദുക്കൾക്കും വെള്ളിയാഴ്ചകളിൽ മുസ്ലിംകൾക്കും ഇവിടെ ആരാധന നടത്താൻ അനുമതിയുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ തങ്ങൾക്ക് മാത്രമായി പൂർണ്ണമായ ആരാധനാ സ്വാതന്ത്ര്യം വേണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടാണ് ഹിന്ദു വിഭാഗം ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.
2024 മാർച്ച് 11-ന് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ 98 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന ശാസ്ത്രീയ സർവേ നടത്തി 2,000 പേജുള്ള റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിച്ചിരുന്നു. നിലവിലെ മസ്ജിദ് നിർമ്മിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവിടെ പരമാര രാജാക്കന്മാരുടെ കാലത്തെ വലിയൊരു നിർമ്മിതി ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും, ക്ഷേത്രാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് നിലവിലെ ഘടന നിർമ്മിച്ചതെന്നും എഎസ്ഐ റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. സർവേയിൽ കണ്ടെത്തിയ നാണയങ്ങളും ലിപികളും ഇത് ക്ഷേത്രമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നതായി ഹിന്ദു വിഭാഗം വാദിച്ചപ്പോൾ, എഎസ്ഐ റിപ്പോർട്ട് പക്ഷപാതപരമാണെന്നായിരുന്നു മുസ്ലിം വിഭാഗത്തിന്റെ കോടതിയിലെ വാദം.
Summary: The Madhya Pradesh High Court on Friday ruled in favor of Hindu petitioners, declaring the disputed Bhojshala-Kamal Maula Mosque complex in Dhar as a temple. The bench emphasized that Hindu worship at the site was never fully extinguished and historical evidence points to its origins as a Sanskrit learning center under Raja Bhoj. The decision follows a detailed 98-day scientific survey by the Archaeological Survey of India (ASI), which concluded that the mosque was built using components of a pre-existing temple structure.
