കഴിഞ്ഞ 13 വർഷമായി അബോധാവസ്ഥയിൽ കഴിയുന്ന 31-കാരനായ ഹരീഷ് റാണയ്ക്ക് സുപ്രീം കോടതി ദയാവധത്തിന് അനുമതി നൽകുമ്പോൾ, അത് ഇന്ത്യയുടെ നീതിന്യായ ചരിത്രത്തിലെ നിർണ്ണായകമായ ഒരു അധ്യായമായി മാറുകയാണ് ( Aruna Shanbaug Case History). 53 വർഷം മുൻപ് മുംബൈയിലെ കെഇഎം ആശുപത്രിയിൽ ക്രൂരമായ പീഡനത്തിനിരയായ അരുണ ഷാൻബാഗ് എന്ന നഴ്സിന്റെ പോരാട്ടമാണ് ഇന്ന് ഹരീഷ് റാണയുടെ കുടുംബത്തിന് തുണയായത്.
അരുണ ഷാൻബാഗ്: സഹനത്തിന്റെ 42 വർഷങ്ങൾ
1973 നവംബർ 27-നാണ് ഇന്ത്യയെ നടുക്കിയ ആ സംഭവം നടന്നത്. ജോലി കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങാൻ ഒരുങ്ങവേ ആശുപത്രി ജീവനക്കാരനായ സോഹൻലാൽ വാൽമീകി അരുണയെ ആക്രമിക്കുകയും നായയെ കെട്ടുന്ന ചങ്ങല ഉപയോഗിച്ച് കഴുത്ത് മുറുക്കി ശ്വാസം മുട്ടിക്കുകയും ചെയ്തു. തലച്ചോറിലേക്കുള്ള ഓക്സിജൻ നിലച്ചതോടെ അരുണ പൂർണ്ണമായും തളർന്നുപോയി. തുടർന്നുള്ള 42 വർഷം അവർ ആ ആശുപത്രി മുറിയിൽ ചലനമറ്റ ശരീരവുമായി കഴിഞ്ഞു.
2011-ൽ അരുണയ്ക്ക് വേണ്ടി സുഹൃത്തായ പിങ്കി വിരാനി നൽകിയ ഹർജിയിലാണ് ‘പാസീവ് യൂത്തനേഷ്യ’ (നിഷ്ക്രിയ ദയാവധം) ഇന്ത്യയിൽ ചില നിബന്ധനകളോടെ സുപ്രീം കോടതി അനുവദിച്ചത്. ജീവൻ നിലനിർത്തുന്ന മരുന്നുകളോ യന്ത്രങ്ങളോ ഒഴിവാക്കി മരണം അനുവദിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. അന്ന് അരുണയെ പരിചരിച്ച ആശുപത്രി ജീവനക്കാർ ദയാവധത്തെ എതിർത്തതിനാൽ അവർക്ക് അത് ലഭിച്ചില്ലെങ്കിലും, ആ വിധി ഇന്ത്യയിൽ പുതിയ നിയമത്തിന് വഴിയൊരുക്കി. 2015-ൽ ന്യൂമോണിയ ബാധിച്ചാണ് അരുണ അന്തരിച്ചത്.
ഹരീഷ് റാണയുടെ കേസ്
പഞ്ചാബ് സർവ്വകലാശാലയിൽ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന ഹരീഷ് റാണ 2013-ൽ ഹോസ്റ്റൽ കെട്ടിടത്തിന്റെ നാലാം നിലയിൽ നിന്ന് വീണാണ് അപകടത്തിൽപ്പെട്ടത്. 13 വർഷമായി കിടപ്പിലായ ഹരീഷിന് വേണ്ടി മാതാപിതാക്കളാണ് ദയാവധത്തിന് അനുമതി തേടി കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. ഹരീഷിന്റെ നില മെച്ചപ്പെടാൻ ഇനി യാതൊരു സാധ്യതയുമില്ലെന്ന മെഡിക്കൽ റിപ്പോർട്ട് പരിഗണിച്ച ജസ്റ്റിസ് ജെ.ബി. പാർഡിവാല, ജസ്റ്റിസ് കെ.വി. വിശ്വനാഥൻ എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച് ദയാവധത്തിന് അനുമതി നൽകി.
ഇന്ത്യയിലെ ദയാവധ നിയമം
2018-ൽ സുപ്രീം കോടതി ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് അന്തസ്സോടെ മരിക്കാനുള്ള അവകാശം മൗലികാവകാശമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ബോധാവസ്ഥയിലായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, താൻ പിന്നീട് അബോധാവസ്ഥയിലായാൽ ചികിത്സ തുടരണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്ന ‘ലിവിംഗ് വിൽ’ (Living Will) എന്ന സംവിധാനവും കോടതി അംഗീകരിച്ചു. ഹരീഷ് റാണയുടെ കേസിൽ ഈ നിയമപരമായ വഴികളാണ് കോടതി പിൻതുടർന്നത്. ദയാവധം സംബന്ധിച്ച് വ്യക്തമായ നിയമം കൊണ്ടുവരാൻ കേന്ദ്ര സർക്കാരിനോട് കോടതി നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു.
