അമേരിക്കയുടെയും ഇസ്രായേലിന്റെയും സംയുക്ത വ്യോമാക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനിയുടെ പിൻഗാമിയായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മകൻ മുജ്തബ ഖമേനി (Mojtaba Khamenei) ഇറാന്റെ പരമാധികാരമേറ്റെടുക്കുമ്പോൾ ലോകം ഉറ്റുനോക്കുന്നത് മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങളിലേക്കാണ്. 56 വയസ്സുകാരനായ ഈ കടുത്ത യാഥാസ്ഥിതിക പുരോഹിതൻ, പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഇറാന്റെ ഭരണസിരാകേന്ദ്രങ്ങളിൽ അദൃശ്യസാന്നിധ്യമായിരുന്നു. ഫെബ്രുവരി 28-ന് നടന്ന ആക്രമണത്തിൽ പിതാവിനോടൊപ്പം മാതാവിനെയും ഭാര്യയെയും സഹോദരിയെയും മുജ്തബയ്ക്ക് നഷ്ടമായെങ്കിലും, ആക്രമണസമയത്ത് സ്ഥലത്തില്ലാതിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹം രക്ഷപ്പെടുകയായിരുന്നു.
ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന 88 അംഗങ്ങളുള്ള ‘അസംബ്ലി ഓഫ് എക്സ്പെർട്സ്’ ഏകകണ്ഠമായാണ് മുജ്തബയെ തിരഞ്ഞെടുത്തത്. രാജ്യത്തെ ബുദ്ധിജീവികളും സർവ്വകലാശാലാ പ്രതിഭകളും പുതിയ നേതൃത്വത്തോട് കൂറ് പുലർത്തണമെന്ന് സമിതി ആവശ്യപ്പെട്ടു. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മത്സരിക്കുകയോ ജനവിധി തേടുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത മുജ്തബ, ഇറാന്റെ അർദ്ധസൈനിക വിഭാഗമായ ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സുമായി (IRGC) പുലർത്തുന്ന അടുത്ത ബന്ധമാണ് അദ്ദേഹത്തെ അധികാരത്തിന്റെ നെറുകയിൽ എത്തിച്ചത്. 1979-ലെ വിപ്ലവത്തിന് ശേഷം രാജവംശഭരണം അവസാനിപ്പിച്ച ഇറാനിൽ, ഖമേനിയുടെ മകൻ തന്നെ അധികാരത്തിലെത്തുന്നത് ഒരു പുതിയ ‘ഖമേനി വംശാവലി’ക്ക് തുടക്കമിടുമോ എന്ന ചർച്ചകൾക്കും വഴിമരുന്നിട്ടിട്ടുണ്ട്.
പൊതുവേദികളിലോ വെള്ളിയാഴ്ച പ്രസംഗങ്ങളിലോ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്ത മുജ്തബയുടെ ശബ്ദം പോലും പല ഇറാൻ പൗരന്മാരും കേട്ടിട്ടില്ല. എങ്കിലും, രാജ്യത്തെ പ്രതിഷേധങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് വലിയ പങ്കുണ്ടെന്നാണ് ആരോപണം. 2009-ലെ ‘ഗ്രീൻ മൂവ്മെന്റ്’ പ്രതിഷേധങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താൻ സൈന്യത്തെ ഉപയോഗിച്ചതും, ഈ വർഷം ജനുവരിയിൽ നടന്ന പ്രക്ഷോഭങ്ങളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനിക നടപടികൾക്ക് പിന്നിലും മുജ്തബയുടെ നിർദ്ദേശങ്ങളുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനകൾ ആരോപിക്കുന്നു. അമേരിക്കയുടെയും പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെയും ഉപരോധപ്പട്ടികയിലുള്ള വ്യക്തി കൂടിയാണ് ഇദ്ദേഹം.
സൈനികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സ്വാധീനത്തിന് പുറമെ, വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ കോടിക്കണക്കിന് ഡോളറിന്റെ ആസ്തിയുള്ള ഒരു സാമ്പത്തിക സാമ്രാജ്യം തന്നെ മുജ്തബ നിയന്ത്രിക്കുന്നതായി അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു. ബിനാമി പേരുകളിലും വിശ്വസ്തരായ സഹായികൾ വഴിയുമാണ് ഈ ഇടപാടുകൾ നടക്കുന്നത്. യൂറോപ്പിലെ ആഡംബര വസ്തുവകകളും തകർച്ചയിലായ ബാങ്ക് ആയന്ദയുമായുള്ള ബന്ധവും ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്. ഇറാനിലെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്കും പണപ്പെരുപ്പത്തിനും ഇത്തരം ഇടപാടുകൾ കാരണമായതായി പറയപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും മുജ്തബ ഇതുവരെ ഈ വിഷയങ്ങളിൽ പ്രതികരിച്ചിട്ടില്ല.
പുരോഹിതൻ എന്ന നിലയിൽ മുജ്തബയുടെ പദവിയെക്കുറിച്ചും തർക്കങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. പരമോന്നത നേതാവാകാൻ ആവശ്യമായ ‘ആയത്തുള്ള’ എന്ന ഉന്നത പദവി അദ്ദേഹത്തിനില്ല; പകരം ഇടത്തരം പദവിയായ ‘ഹോജത്തൊലേസ്ലാം’ മാത്രമാണുള്ളത്. എങ്കിലും 1989-ൽ അലി ഖമേനി അധികാരമേറ്റപ്പോൾ നിയമങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്തിയത് പോലെ, മുജ്തബയ്ക്ക് വേണ്ടിയും ഭരണഘടനാപരമായ വിട്ടുവീഴ്ചകൾക്ക് സാധ്യതയുണ്ട്. നിലവിൽ രാജ്യവ്യാപകമായി ഇന്റർനെറ്റ് നിരോധനവും കടുത്ത ബോംബാക്രമണവും തുടരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, മുജ്തബയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇറാൻ എത്രത്തോളം കടുത്ത നിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുമെന്നാണ് ലോകം കാത്തിരിക്കുന്നത്.
Summary:
Mojtaba Khamenei, the 56-year-old son of late Ayatollah Ali Khamenei, has been appointed as Iran’s new Supreme Leader following his father’s assassination in US-Israeli strikes. A hardline cleric with deep ties to the IRGC, Mojtaba has long been an influential figure behind the scenes, though he has never held public office.
